Nieuws

Interview met Bernadette Lensen | VMBN & Wetenschap

Bron: Nieuwsbrief van de VMBN wetenschapscommissie
Door: Marleen ter Avest (voorzitter van de VMBN wetenschapscommissie)

Bernadette Lensen is werkzaam bij de RVKO in Rotterdam als beleidsadviseur veerkracht & welbevinden en als onderzoeker verbonden aan de Radboud Universiteit in Nijmegen.



Kun je iets meer over jouw achtergrond vertellen en hoe je in jouw huidige functie terecht bent gekomen?
“Na de pedagogische academie voor basisonderwijs, deed ik de opleiding post-hbo special educational needs. Na diverse jaren in lesgevende en leidinggevende functies binnen het onderwijs, werd ik directeur van een grote basisschool in een kwetsbare wijk in Rotterdam. Ik merkte dat stress een steeds grotere rol ging spelen bij zowel de leerkrachten als de leerlingen. Bij leerlingen door de toenemende druk op de veelal cognitieve prestaties die aan hen gevraagd wordt en de negatieve gevolgen van armoede. Bij leerkrachten door toenemend externaliserend gedrag van de leerlingen. Op een gegeven moment stelde ik mijzelf de vraag, wetende dat ik het onderwijssysteem niet kon veranderen, of ik handvatten zou kunnen vinden waarmee ik het onderwijs op mijn school beter en leuker zou kunnen maken. Het veelbelovende handvat dat ik vond had betrekking op ‘mentale veerkrachtbevordering.’ Ik schoolde mijzelf in de positieve psychologie aan de Radboud Universiteit en volgde de mindfulness trainersopleiding aan het Radboudumc Centrum voor Mindfulness. Meer en meer raakte ik ervan overtuigd dat het werken aan mentale veerkracht zowel de leerkrachten als leerlingen veel zou kunnen brengen en onderzoeken lieten dat ook zien. Mijn school werd uiteindelijk ‘excellent’ verklaard op dit thema en na 15 jaar directeurschap werd ik beleidsadviseur veerkracht & welbevinden voor schoolbestuur RVKO. Ik zet mij nu actief in voor mentale veerkrachtbevordering, waar mindfulness onderdeel van uitmaakt. De reactie van leerkrachten op de mindfulness-based stress reductie (MBSR) training, die ik al een aantal jaar geef, was vaak zó positief, dat de behoefte om dit te gaan ‘meten’ steeds groter werd. In 2018 startte ik met mijn promotietraject aan de Radboud Universiteit en onderzoek welke bijdrage de MBSR zou kunnen leveren aan de stressbeleving en ontwikkeling van leerkrachten in deze steeds sneller veranderende en complexer wordende maatschappij.”

Interessant, zou je iets meer over het onderzoek kunnen vertellen?
“We zijn een gerandomiseerd-gecontroleerd onderzoek gestart naar de effecten van een 8-weekse MBSR training op de mate van ervaren stress onder 155 basisschoolleerkrachten. Leerkrachten werden verdeeld over twee groepen: één groep die de MBSR ontving (interventie groep) en een groep die dit niet kreeg (wachtlijst controle groep). De mate van ervaren stress werd gemeten bij start van de studie, na de interventie/controle periode en op drie maanden follow-up. We verwachtten dat de leerkrachten die wel een MBSR training aangeboden kregen minder stress zouden rapporteren na de training en bij follow-up dan diegenen die in de controle groep zaten. Daarnaast verwachten we positieve effecten van de MBSR training op overige uitkomstmaten die we in het onderzoek mee hebben genomen, zoals mentale gezondheid, leerkracht vaardigheden, kwaliteit van het klasklimaat en de leerling-leerkracht relatie. Tot slot verwachten we dat toename in zelfcompassie, mindfulness en emotie regulerende vaardigheden deels deze effecten zouden verklaren. Komende periode worden de verzamelde gegevens geanalyseerd, ik ben erg benieuwd of we ook gaan vinden wat we verwachten. Een eerdere pilotstudie liet al veelbelovende effecten zien op het ervaren van stress, zelfcompassie, mindfulness vaardigheden en mentale gezondheid onder de leerkrachten. Dit werd ook ondersteund door het kwalitatieve onderzoek dat we al hebben uitgevoerd. Zo bleek de MBSR een duidelijk positief effect te hebben op het functioneren van de leerkracht persoonlijk en op het professionele handelen. Maar dat niet alleen, de interventie had ook een positieve uitwerking op de (relatie met) de leerlingen en het klasklimaat. En dat terwijl je alleen nog maar de leerkracht in mindfulness traint…”

Wat zou een mindfulness trainer hieraan kunnen hebben denk je?
“Ons onderzoek lijkt een goede basis te geven voor verdere onderbouwing dat het zinvol kan zijn om mindfulness meer aan basisschoolleerkrachten aan te gaan bieden. Uit de praktijk lijkt het daarbij een voordeel te zijn als je als mindfulness trainer zelf ook uit het onderwijs komt.”

In hoeverre denk je dat de eigen beoefening invloed heeft op het doen van onderzoek naar mindfulness en vice versa?
“Het voordeel is, dat je zelf ervaringsdeskundige bent en in mijn geval zowel op het mindfulness vlak alsmede als het gaat om de vele facetten en taken binnen het basisonderwijs. Dat kan helpend zijn. Het kan er echter ook voor zorgen en daar moet je alert op zijn, dat je al vooringenomen bent of onbewust stuurt. Dat wil je natuurlijk voorkomen als je daadwerkelijk wilt weten of mindfulness voor ‘enkelen’ iets bij kan dragen of dat dit toch breder getrokken kan worden.
Het doen van onderzoek als buitenpromovenda met daarnaast een baan die ook het één en ander vraagt, ervaar ik met regelmaat als een flinke klus. En ik moet zeggen, mede door de mindfulness kan ik de veelheid die soms op mij af kan komen toch best goed ‘handelen’. Daarnaast realiseer ik mij als geen ander en ben ik ongelooflijk dankbaar voor het feit dat ik vanuit mijn werkgever, de RVKO, deze kans heb gekregen om deels onder werktijd aan dit onderzoek te mogen werken en ik met professoren Anne Speckens, Marloes Kleinjan, Ron Scholte en dr. Sabine Stoltz mijn kennis mag vergroten en een bijdrage aan de wetenschap mag leveren.”

Waar zie jij de richting van toekomstig onderzoek naar uitgaan?
“Er is nog meer onderzoek nodig naar de effecten van mindfulness onder basisschoolleerkrachten. Daarbij zou het mooi zijn als we ook nog verder in zouden kunnen zoomen op het klasklimaat en het effect op leerlingen wanneer alleen de leerkracht een MBSR training gevolgd heeft. Daarnaast vraag ik mij af wat voor effect het zou hebben als we pabostudenten al mindfulness vaardigheden aanreiken.”

Wat zou je mee willen geven aan mindfulness trainers?
“Ik kom nog vaak de beeldvorming rondom mindfulness tegen die toch in de hoek van vaag en zweverig zit. Het is een gemiste kans als we daar niet op inspelen. Laten we de beeldvorming van ‘vaag en zweverig’ niet versterken, maar met wetenschappelijk onderbouwde duidelijke termen iets meer ‘verhelderen of verduidelijken’ en daarbij de essentie en het ervaringsgerichte van de training overeind houden.”

Meer nieuwsitems

Om optimaal gebruik te maken van deze website, dient u gebruik te maken van Google Chrome.